Hai khoản này hay bị gộp làm một. Chúng khác nhau về trường hợp áp dụng và về mức tính, nên nhầm loại là nhầm tiền, và đây là khoản dễ dẫn tới tranh chấp nhất khi chấm dứt hợp đồng.
Trợ cấp thôi việc
Áp dụng khi hợp đồng lao động chấm dứt theo các trường hợp thông thường: hết hạn hợp đồng, hoàn thành công việc, hai bên thoả thuận chấm dứt, người lao động đơn phương chấm dứt đúng luật, người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt đúng luật, và một số trường hợp khác.
Điều kiện: người lao động đã làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên.
Mức tính: mỗi năm làm việc được trợ cấp nửa tháng tiền lương.
Không áp dụng cho trường hợp người lao động đủ điều kiện hưởng lương hưu, và trường hợp tự ý bỏ việc không có lý do chính đáng theo thời gian quy định.
Trợ cấp mất việc
Áp dụng khi người lao động mất việc do doanh nghiệp thay đổi cơ cấu, thay đổi công nghệ, vì lý do kinh tế, hoặc khi chia tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển nhượng quyền sở hữu.
Điều kiện: đã làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên.
Mức tính: mỗi năm làm việc trả 1 tháng tiền lương, nhưng ít nhất bằng 2 tháng tiền lương.
Đây là điểm khác quan trọng nhất: mức gấp đôi trợ cấp thôi việc, và có mức tối thiểu.
Thời gian tính trợ cấp
Cả hai loại đều tính theo công thức chung:
Thời gian tính trợ cấp bằng tổng thời gian đã làm việc thực tế trừ đi thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp và trừ đi thời gian đã được chi trả trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc trước đó.
Đây là chỗ then chốt. Vì bảo hiểm thất nghiệp đã bao phủ phần lớn thời gian làm việc của người lao động trong những năm gần đây, nên thời gian còn lại để tính trợ cấp thường rất ngắn, chủ yếu là giai đoạn trước khi tham gia bảo hiểm thất nghiệp và những tháng không đóng.
Nhiều doanh nghiệp tính nhầm theo hướng lấy toàn bộ thời gian làm việc, dẫn tới trả thừa. Ngược lại cũng có nơi bỏ sót phần thời gian thử việc và thời gian không đóng bảo hiểm, dẫn tới trả thiếu.
Tiền lương làm căn cứ tính
Là tiền lương bình quân của 6 tháng liền kề theo hợp đồng lao động trước khi người lao động thôi việc hoặc mất việc.
Nếu người lao động làm việc theo nhiều hợp đồng kế tiếp nhau thì tính theo tiền lương bình quân của 6 tháng liền kề trước khi chấm dứt hợp đồng cuối cùng.
Cách làm tròn thời gian
Thời gian lẻ được làm tròn theo quy định: từ đủ 6 tháng trở lên tính bằng 1 năm, dưới 6 tháng tính bằng nửa năm.
Nên ghi rõ cách làm tròn trong nội quy để tránh tranh cãi khi thanh toán.
Ba chỗ hay sai
Một, nhầm loại trợ cấp. Cho nghỉ vì lý do kinh tế nhưng tính theo mức trợ cấp thôi việc là trả thiếu một nửa.
Hai, quên trừ thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp. Dẫn tới trả thừa, và khi kiểm toán phát hiện thì rất khó đòi lại.
Ba, lấy sai tiền lương làm căn cứ. Phải là bình quân 6 tháng liền kề, không phải lương tháng cuối cùng.
Vì sao nên tính bằng hệ thống
Công thức không khó. Cái khó là dữ liệu đầu vào nằm rải rác: ngày vào làm nằm trong hợp đồng, thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp nằm ở hồ sơ bảo hiểm, lương 6 tháng liền kề nằm trong các bảng lương cũ, và các lần chi trả trợ cấp trước đó nằm trong hồ sơ nhân sự.
Khi bốn nguồn ấy nằm chung một chỗ thì việc tính trở thành một phép cộng. Khi chúng nằm ở bốn nơi thì mỗi lần có người nghỉ việc là một lần đi gom.
Đọc thêm: Nghỉ việc phải báo trước bao nhiêu ngày và Ba loại hợp đồng lao động và cái bẫy ngày hết hạn.